FF O-W-B: Pz. W. 739

Szczegóły
Kategoria: Między wojnami
Odsłony: 5083
View Comments

Czy Front Forteczny Łuku Odry-Warty (zwany też Międzyrzeckim Rejonem Umocnionym) został już dostatecznie zbadany? Czy wiemy o nim wystarczająco? Intrygujące jest to, że nie są to pytania retoryczne! Natomiast odpowiedzią niech będzie poniższy krótki artykuł dotyczący skądinąd bardzo znanego obiektu, którym jest B-Werk z numerem 391, szerzej znany jako Panzerwerk 739. Mimo że schron znajduje się głęboko w lesie, a od najbliższej przejezdnej drogi dzieli go z okładem 450 m, to - niczym cel pielgrzymek - znajdował się jako punkt obowiązkowy eksploracji niejednego miłośnika nadgryzionych zębem i czasu, i polskich saperów, niemieckich fortyfikacji. I ja niejednokrotnie nawiedzałem te spektakularne ruiny! Dzieło położone jest niezwykle efektownie. Szczególnie widoczne jest to, gdy do obiektu próbujemy dostać się od zachodu, skręcając na wschód z przyjemnej widokowo drogi leśnej, biegnącej wzdłuż wijącej się Strugi Jeziornej. Należy wówczas wspiąć się na około 20 metrową stromą skarpę, na której szczycie znajduje się Pz. W. 739. Gdy pierwszy raz pokonywałem tę ścieżynę, a moim oczom znienacka ukazał się B-Werk 39, skojarzenia miałem z dziełami fortecznymi rodem z epoki nowożytnej. Oczywiście podobieństwo jest tu jedynie pozorne... (A może nie?). Z resztą, z położeniem Pz. W. 739 istniał pewien problem...

Elewacja wejściowa. Na pierwszym planie otwór wejściowy, pierwotnie zamykany stalowymi drzwiami typu 14P7. W głębi stanowisko bojowe broniące elewacji wejściowej oraz zapola.

Czemu Pz. W. 739 ma do dziś tak dużą siłę przyciągania? Otóż jest najdalej na północ wysuniętym obiektem bojowym Grupy Warownej Lützow, połączonym z systemem podziemnym! W szybie nie zachował się żaden rodzaj klatki schodowej, jeśli w ogóle jakiś tu kiedykolwiek istniał... Przez wiele lat otchłań tegoż szybu zionęła rześkim przeciągiem na każdego odważnego eksploratora. Niestety, zachęcała do bardzo ryzykownych, mniej lub bardziej profesjonalnych, zejść na linie. Obecnie - na szczęście - szyb został zabezpieczony kratą. W tym punkcie warto zaznaczyć - zwiedzasz obiekt na własną odpowiedzialność! Schron w dużej części został zgruzowany. Pełen jest niebezpiecznego gruzu, sterczących prętów zbrojeniowych, niezabezpieczonych otworów itp. Słowem, wszystko w nim krzyczy: nie wchodź! (I dobrze zrobisz, jak tego nie dokonasz!)

Korytarz komunikacyjny. Zniszczona ściana odgraniczająca od pokoju dowódcy.

To co wyróżnia omawiany B-Werk, to to, iż otrzymał tylko jedną kondygnację. Na odcinku centralnym nie jest to odosobniony przypadek, ale podobnych rozwiązań zastosowano niewiele! Oczywiście, omawiany wyżej, 17 metrowej głębokości, szyb łączył schron nie tylko z systemem podziemnym, ale przede wszystkim z kompleksem koszarowym. W skład takiej struktury miały wchodzić izby wypoczynku, medyczne, sanitarne, magazyny i maszynownia. Warto dodać, że kompleks koszarowy Pz. W. 739 to, poetycko rzecz biorąc, stan surowy. Budowla nie została ukończona... Wracając do konstrukcji naziemnej. Pikanterii nadaje jej fakt, iż została wzniesiona na przełomie 1938 i 1939 roku. W tym czasie obiekty połączone z systemem podziemnym otrzymywały dwie kondygnacje oraz taki układ klatek schodowych - by szyb łączący z systemem podziemnym chroniony był dwoma stropami, po 1,5 metra każdy. Ponadto stosowano mimośrodkowy układ szyb-koszary-maszynownia-magazyn amunicji2. Wszystko po to, by uniknąć totalnej katastrofy, którą mógł na cały kompleks sprowadzić jeden celny pocisk/bomba, który przebiłby strop schronu, przeleciałby przez szyb, uderzając w posadzkę w systemie podziemnym. B-Werk 39 takich rozwiązań... nie otrzymał! Ewentualna służba i obrona w tym dziele, wiązałaby się z konkretnym ryzykiem!

Zdjęcie ukazujące przeszkodę przeciwczołgową, znajdującą się na przedpolu Pz. W. 739. Autor zdjęcia znajduje się na szczycie płaskowyżu, znajdującego się na przedpolu B-Werka. 200 metrów na zachód znajduje się pagórek, na szczycie którego wzniesiono Pz. W. 739.

To nie koniec problemów z Pz. W. 739! O bardzo ciekawej kwestii, związanej z lokalizacją B-Werka, pisze Grzegorz Urbanek. Nawiązując do dokumentów Inspektoratu Fortyfikacji, dotyczących uwag nad budową Frontu Fortecznego Łuku Odry-Warty w roku 1937, pisze o zastrzeżeniach co do lokalizacji B-Werka 39. Otóż jego umiejscowienie miało zawężać pole ostrzału3. Czy krytyka niemieckich urzędników miała wpływ na ostateczną budowę? Nie można tego jednoznacznie stwierdzić. Jak wskazuje Grzegorz Urbanek, cyt.: "Zarówno dostępne mapy jak i badania terenowe ie dają jednoznacznej opinii, czy rzeczywiście doszło do «przesunięcia» obiektu względem pierwotnej koncepcji"4. Tu pomocnym narzędziem jest Geoportal2 oraz laserowy model terenu. Narzędzie tworzące profil terenu ukazuje, że Panzerwerk nr 39 ulokowany został 9 m niżej niż płaskowyż rozciągający się niespełna 200 m przed nim na przedpolu! Przeciwnik mógł podejść do przeszkody przeciwczołgowej niemal niepostrzeżenie, mając przy tym hipotetyczną możliwość stromotorowego ostrzału obiektu korzystając z osłony płaskowyżu! 

Pomieszczenie z wejściem do szybu systemu podziemnego.

W tym miejscu można nieśmiało wrócić do pytania postawionego na początku artykułu. Czy nasza wiedza na temat Frontu Fortecznego Łuku Odry-Warty jest już wystarczająca i pełna? Odwiedź już znacie. Mam przy tym też marzenie, że wiedza zdobywana przez nas będzie rzetelna, oparta o dokumenty i sumienne badania terenowe. Daleka od mitomani i pomysłów opartych na czyjejś bujnej wyobraźni...

Graf ukazujący różnice wysokości (pierwsza linia pionowa - droga leśna na zachód od schronu, druga linia pionowa - obiekt, trzecia - szczyt płaskowyżu; liczba u szczytu każdej linii pionowej ukazuje wysokość n.p.m.).

Metryczka:

Umocnienia: FFOWB (MRU)
Grupa Warowna: "Lützow"
Pancerze: 1x 7P7, 1x 20P7, 1x 48P8, 1x 57P8, 1 x 60P8, 1x 420P9, 1x 424P01, 1x 23P8
Uzbrojenie: 3x MG 34, 1x MG 08, 1x miotacz płomieni F.N., 1x moździerz maszynowy M195
Odporność: B
Rok budowy: 1938/39

Galeria:

  1. G. Urbanek, Pomiędzy frontem fortecznym a pozycją uzbrojeniową. Plac budowy MRU w latach 1937-1939 [w:] Międzyrzecki Rejon Umocniony. 80 lat zabytku architektury obronnej, red. G. Urbanek, Pniewo 2013, s. 81.
  2. J. Miniewicz, B. Perzyk, Międzyrzecki Rejon Umocniony 1934-1945, Warszawa 2012, s. 62.
  3. G. Urbanek, Pomiędzy..., s. 81-82.
  4. Tamże, s. 82.
  5. Pancerze, uzbrojenie, opis zdjęć na podstawie  R. M. Jurga, A. M. Kędryna, Festungfront Oder-Warthe-Bogen. Katalog. Odcinek Centralny, Boryszyn 2006, s. 100.